Farby naszkliwne nakłada się na już wypaloną i zeszkliwioną powierzchnię, a następnie utrwala w osobnym, zwykle niższym wypale. Najczęściej jest to zakres około 750–950°C, ale dokładną temperaturę zawsze dobiera się z karty technicznej konkretnej farby.
Czym są farby naszkliwne?
Farby naszkliwne służą do dekorowania gotowego przedmiotu, na którym znajduje się już wypalone szkliwo bazowe. Umożliwiają malowanie detali, wykonywanie poprawek i tworzenie dekoracji podobnych do malarstwa na porcelanie.
Nie należy mylić ich z farbami podszkliwnymi. Farby podszkliwne nakłada się na surową glinę lub biskwit, a następnie przykrywa szkliwem i wypala razem z nim. Farby naszkliwne trafiają na powierzchnię po wypale szkliwa bazowego. Ich dekorację utrwala się później w tak zwanym trzecim wypale.
Jak przygotować powierzchnię i narzędzia?
Podłoże musi być suche, czyste i odtłuszczone. Nawet niewielka ilość kurzu, tłuszczu z palców albo resztek środków czyszczących może osłabić przyczepność farby. Przed malowaniem przetrzyj powierzchnię zgodnie z zaleceniami producenta i nie dotykaj jej palcami w miejscu przeznaczonym na dekorację.
Do pracy przygotuj materiały, które pozwolą kontrolować konsystencję farby i nakładać cienkie warstwy:
- Miękkie pędzle dobrane do wielkości detali i rodzaju dekoracji.
- Medium malarskie lub rozcieńczalnik przeznaczony do konkretnej farby.
- Paletę, pojemnik do mieszania i niewielkie naczynie na medium.
- Środek do oczyszczania powierzchni oraz bezpyłową ściereczkę.
Farby naszkliwne mogą mieć postać proszku wymagającego przygotowania albo gotowej zawiesiny. Nie dodawaj wody ani przypadkowego rozcieńczalnika bez sprawdzenia instrukcji. Różne media zmieniają płynność, krycie i sposób rozprowadzania farby.
Farby naszkliwne – jak używać ich krok po kroku?
Kolejność prac ma znaczenie, ponieważ dekoracja pozostaje na powierzchni szkliwa tylko do czasu ponownego wypału:
- Oczyść przedmiot i upewnij się, że szkliwo bazowe jest całkowicie suche. Usuń kurz oraz tłuste ślady.
- Przygotuj farbę zgodnie z kartą techniczną. Wymieszaj ją dokładnie, aby pigment i składniki wiążące rozprowadziły się równomiernie.
- Wykonaj próbę na próbniku albo na fragmencie podobnego podłoża. Kolor przed wypałem może różnić się od koloru po utrwaleniu.
- Nakładaj cienkie i równomierne warstwy miękkim pędzlem. Przed nałożeniem kolejnej warstwy pozwól poprzedniej wyschnąć.
- Kontroluj ilość materiału, zwłaszcza przy krawędziach i pionowych powierzchniach. Zbyt gruba warstwa może spływać albo po wypale tworzyć nierówną, słabo utrwaloną dekorację.
- Pozostaw pracę do całkowitego wyschnięcia. Wilgoć lub resztki medium mogą zakłócić przebieg wypału.
- Przeprowadź trzeci wypał zgodnie z zaleceniami producenta farby, rodzaju ceramiki i pieca. Nie ustawiaj temperatury wyłącznie na podstawie wyglądu dekoracji.
W przypadku naczyń użytkowych sama informacja o oznaczeniu „bezołowiowe” nie zastępuje badań gotowego wyrobu. Bezpieczeństwo zależy od podłoża, farby, temperatury i sposobu aplikacji. Naczynia przeznaczone do sprzedaży i kontaktu z żywnością powinny mieć potwierdzoną zgodność oraz badania migracji ołowiu i kadmu.
Jaka temperatura wypału farb naszkliwnych?
Farby naszkliwne zwykle wypala się niżej niż szkliwo bazowe. Dzięki temu dekoracja może się stopić lub związać z powierzchnią bez ponownego rozmiękczenia całej warstwy szkliwa. Podane zakresy są orientacyjne, ponieważ konkretna temperatura zależy od produktu, podłoża i programu pieca.
| Rodzaj farby | Zakres temperatury wypału | Charakterystyka |
|---|---|---|
| Ołowiowa | około 750–850°C | Najczęściej intensywne kolory i wysoki połysk, wymaga kontroli zawartości metali ciężkich. |
| Ołowiowa do różnych podłoży ceramicznych | około 800–880°C | Zakres zależy od porcelany, porcelitu, fajansu i konkretnej serii farby. |
| Bezołowiowa | około 800–900°C | Wymaga dokładnego dopasowania temperatury do karty technicznej i rodzaju podłoża. |
| Bezołowiowa przy wypale szybkim | około 850–950°C | Parametr dotyczy wybranych produktów, dlatego nie należy przenosić go na inne farby. |
Zbyt wysoka temperatura może spowodować spływanie dekoracji, utratę ostrości konturów, zmianę koloru albo uszkodzenie szkliwa bazowego. Zbyt niska temperatura może pozostawić farbę matową, pylącą lub podatną na ścieranie. Liczy się nie tylko temperatura maksymalna, lecz także szybkość nagrzewania, czas przetrzymania i sposób chłodzenia.
Na co uważać przy aplikacji?
Najczęstsze problemy wynikają z połączenia nieprzygotowanej powierzchni, zbyt grubej warstwy i niewłaściwego programu wypału. Szczególną ostrożność zachowaj przy porcelanie, która może źle znosić gwałtowne zmiany temperatury.
Przed wypałem sprawdź przede wszystkim następujące błędy:
- Powierzchnia nie została odtłuszczona albo była dotykana podczas malowania.
- Farba została nałożona zbyt grubą warstwą i może spłynąć.
- Kolejna warstwa trafiła na niedoschniętą poprzednią.
- Program pieca ma temperaturę niższą lub wyższą od zakresu podanego przez producenta.
- Farba, szkliwo bazowe i podłoże nie zostały wcześniej sprawdzone w próbie technologicznej.
Nie przenoś temperatury z jednej farby na inną. Nawet produkty o podobnym przeznaczeniu mogą mieć różne zakresy wypału, a efekt zależy także od pieca i atmosfery wypalania.
Najbezpieczniej wykonać próbnik z tym samym szkliwem bazowym, taką samą liczbą warstw farby i identycznym programem pieca. Pozwala to ocenić kolor, połysk, przyczepność i ewentualne spływanie bez ryzyka zniszczenia gotowego przedmiotu.
Farby naszkliwne sprawdzają się wtedy, gdy chcesz dodać detal po wypale szkliwa. O trwałości dekoracji decydują trzy rzeczy: czyste podłoże, cienka i równa aplikacja oraz wypał zgodny z kartą techniczną produktu.
