Cyrkulacja powietrza w domu – co trzeba o niej wiedzieć?

Choć każdy przynajmniej raz słyszał o tym, jak ważny jest dopływ świeżego powietrza do mieszkania lub domu i jak ważne jest to, aby otwierać okna, wietrząc pomieszczenia nawet w zimie, to jednak mało osób ma jakąkolwiek wiedzę na temat tego, jak powinna wyglądać cyrkulacja domowego powietrza. Jak się okazuje, zaskakująco mała grupa mieszańców wie, że dobry dopływ powietrza przekłada się na ich samopoczucie oraz bezpieczeństwo mieszkania w danym domu lub mieszkaniu. Czym zatem powinna się charakteryzować cyrkulacja powietrza w domu?

Cyrkulacja powietrza w domu to ciągły proces przepływu i wymiany mas powietrza między wnętrzem budynku a otoczeniem, który reguluje poziom wilgotności, temperaturę oraz usuwa zanieczyszczenia, bezpośrednio wpływając na zdrowie domowników.

Czym jest cyrkulacja powietrza?

Z pewnością każdemu zdarzyło się przynajmniej raz poczuć się w domu naprawdę niekomfortowo. Pojawiało się wtedy silne uczucie zmęczenia, a także zupełny brak koncentracji. Skupienie się na nawet najprostszych rzeczach wymagało nieludzkiego wysiłku. Istnieje spore prawdopodobieństwo, że stan ten nie był spowodowany żadną chorobą, lecz po prostu brakiem dostępu do świeżego, niezużytego powietrza. Nie została w pomieszczeniu zachowana prawidłowa cyrkulacja powietrza.

Cyrkulacja powietrza to innymi słowy wymiana powietrza zużytego i nieświeżego na to nowe pochodzące spoza domu. Z biegiem czasu w domowym powietrzu rośnie ilość dwutlenku węgla, a także krążącego w powietrzu kurzu, co skutecznie utrudnia oddychanie.

Jednocześnie zmniejsza się ilość tlenu, a także rośnie stężenie wilgoci i lotnych związków chemicznych pochodzących np. z mebli czy środków czystości. Dostarczanie do pomieszczenia w regularny sposób nowego powietrza ma ogromne znaczenie dla jakości i komfortu życia. Jeśli oddycha się powietrzem kiepskiej jakości, szybko pojawiają się wspomniane wyżej dolegliwości.

W polskich przepisach zasady wymiany powietrza opisuje norma PN-83/B-03430 z poprawką Az3:2000. Określa ona minimalne ilości powietrza, jakie trzeba doprowadzić i usunąć z poszczególnych pomieszczeń w budynkach mieszkalnych. Dla pokojów mieszkalnych przyjmuje się najczęściej co najmniej 20–30 m³/h świeżego powietrza na jedną osobę, dla kuchni z kuchenką gazową nawet 70 m³/h powietrza wywiewanego, a dla łazienek około 50 m³/h. Te wartości pokazują, że prawidłowa cyrkulacja nie jest „kwestią umowną”, lecz konkretnym wymaganiem technicznym.

Skutki braku prawidłowej cyrkulacji powietrza

Jak się jednak okazuje, niezapewnienie prawidłowej cyrkulacji powietrza negatywnie przekłada się nie tylko na zdrowie i samopoczucie domowników, lecz również na stan samego mieszkania. Jakie zagrożenia dla pomieszczenia stanowi niewietrzone w odpowiedni sposób powietrze?

Jak się okazuje, dobrze zorganizowana wymiana powietrza pozytywnie wpływa nie tylko na ludzi, lecz również na budynek. Pozwala bowiem uchronić go przed negatywnym działaniem wilgoci.

Niewietrzone pomieszczenia zaczynają gromadzić w sobie nadmierną ilość wilgoci, co doprowadza do powstawania na ścianach pleśni i grzybów. Zarodniki pleśni osiadają w narożnikach, za dużymi meblami, przy oknach i mostkach termicznych, a z czasem mogą penetrować głębsze warstwy tynku. W dłuższej perspektywie przyspiesza to degradację materiałów budowlanych, powoduje odspajanie farb i tynków, a także może wymagać kosztownych remontów połączonych z osuszaniem przegród.

Jak sprawdzić cyrkulację powietrza w domu?

Nawet najlepiej zaprojektowany system wentylacji z czasem może przestać działać tak, jak powinien – np. przez zanieczyszczone kanały, wymianę okien na zbyt szczelne lub błędne użytkowanie. Jak więc ocenić, czy w domu rzeczywiście zachodzi prawidłowa wymiana powietrza?

Profesjonalny pomiar anemometrem

Najbardziej miarodajną metodą jest użycie anemometru. To niewielkie urządzenie z wirnikiem i wyświetlaczem, które mierzy prędkość przepływu powietrza.

Przykłada się głowicę anemometru bezpośrednio do kratki wentylacyjnej i obserwuje wskazania. Jeśli wirnik wyraźnie się obraca, a urządzenie pokazuje przepływ np. 0,3–0,7 m/s, można założyć, że w kanale występuje ciąg i powietrze jest usuwane na zewnątrz. Gdy wskazania są bliskie zera lub przepływ mocno „skacze”, warto skonsultować stan wentylacji ze specjalistą.

Test z kartką papieru

Znacznie prostszą domową metodą jest test z kartką papieru. Wykonuje się go przy działającej wentylacji i zapewnionym dopływie powietrza z zewnątrz (np. lekko uchylone okno lub otwarty nawiewnik).

Wystarczy przyłożyć kartkę formatu A4 do kratki wentylacyjnej w łazience lub kuchni. Jeśli kartka „przykleja się” do kratki i utrzymuje bez podtrzymywania ręką, oznacza to, że kratka zasysa powietrze, a w kanale występuje ciąg. Gdy kartka od razu spada, a w pomieszczeniu czuć zaduch, przepływ jest zbyt mały lub wentylacja nie działa wcale.

Test z płomieniem i zjawisko ciągu wstecznego

Trzecia metoda opiera się na obserwacji płomienia zapalniczki lub świecy przy kratce wentylacyjnej. Pozwala nie tylko ocenić, czy powietrze jest wyciągane, ale też wykryć niebezpieczny ciąg wsteczny.

Jeśli płomień wyraźnie odchyla się w stronę kratki, oznacza to, że powietrze jest zasysane do kanału i wentylacja działa, choć siła ciągu może być różna. Gdy płomień stoi prosto, brak jest wyraźnego ruchu powietrza, co sugeruje niedrożność kanału lub zbyt mały nawiew świeżego powietrza.

Najgroźniejsza sytuacja pojawia się, gdy płomień kieruje się w stronę pomieszczenia – od kratki do wnętrza. Taki obraz świadczy o tym, że w kanale występuje ciąg wsteczny, czyli zjawisko, w którym powietrze zamiast być usuwane z budynku, cofa się do środka. Do pomieszczenia może wtedy wracać zimne powietrze, dym z innych mieszkań, a w skrajnych przypadkach również spaliny z urządzeń gazowych. W takiej sytuacji konieczna jest pilna diagnoza przyczyny przez uprawnioną osobę.

Jak zapewnić odpowiednią cyrkulację powietrza?

Jak więc widać, prawidłowa cyrkulacja powietrza jest naprawdę bardzo ważna. Warto się więc teraz zastanowić nad tym, jak ją zapewnić. Zdecydowanie najprostszym rozwiązaniem jest w tej sytuacji otwieranie na kilka minut okien. W ten sposób do pomieszczenia dostarczona zostanie nowa porcja tlenu.

Część osób nie chce jednak otwierać okna np. w zimie z obawy przed przeziębieniami czy też po prostu ze względów ekonomicznych związanych z utratą ciepła. W takim wypadku poleca się specjalne nawiewniki. Są to dodatki do okien, które pozwalają wymieniać powietrze przy zamkniętym oknie. Ilość napływającego powietrza ustawia się na nawiewniku najczęściej prostym pokrętłem.

Istnieje też kilka prostych nawyków i rozwiązań, które wyraźnie poprawiają obieg powietrza w domu i jednocześnie pomagają ograniczyć straty ciepła.

• wietrzenie szokowe – zamiast długotrwałego uchylania, lepiej otworzyć okna na oścież na około 5–10 minut. W tym czasie wymienia się powietrze, ale ściany i meble nie zdążą się wychłodzić, dzięki czemu dom nie traci tyle energii,
• otwieranie drzwi wewnętrznych – uchylone lub otwarte drzwi ułatwiają przemieszczanie się powietrza z pokoi „czystych” (salon, sypialnie) do pomieszczeń z kratkami (kuchnia, łazienka, WC), gdzie powietrze jest usuwane na zewnątrz,
• prawidłowe ustawienie mebli – duże szafy, kanapy czy zabudowy kuchenne nie powinny być dosunięte „na styk” do zimnych ścian zewnętrznych. Pozostawienie kilku centymetrów przerwy poprawia przepływ powietrza przy ścianie, zmniejsza ryzyko kondensacji pary wodnej i ogranicza powstawanie pleśni za meblami,
• wykorzystanie urządzeń wspomagających – wentylatory stojące lub sufitowe pomagają rozprowadzać powietrze w dużych pomieszczeniach, oczyszczacze powietrza z funkcją cyrkulacji filtrują i mieszają powietrze, a nowoczesne systemy wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła (rekuperacja) zapewniają stałą wymianę powietrza przy jednoczesnym ograniczeniu strat energii.

Wpływ systemu ogrzewania na cyrkulację kurzu

Rodzaj ogrzewania ma ogromny wpływ na to, jak w domu unosi się kurz, pyłki i inne alergeny. Dwa najważniejsze mechanizmy przekazywania ciepła to konwekcja i promieniowanie.

Ogrzewanie oparte głównie na konwekcji (np. tradycyjne grzejniki żeberkowe czy wysokotemperaturowe grzejniki płytowe) podgrzewa powietrze w swoim bezpośrednim otoczeniu. Ciepłe powietrze jako lżejsze unosi się do góry, a chłodniejsze opada, tworząc zamkniętą pętlę ruchu. Wraz z tym ruchem unoszą się drobiny kurzu, roztocza, sierść zwierząt i inne alergeny. Im większa różnica temperatury pomiędzy grzejnikiem a powietrzem w pokoju, tym silniejsza konwekcja i bardziej intensywna cyrkulacja zanieczyszczeń.

Inaczej zachowują się systemy, w których dominuje promieniowanie cieplne, np. ogrzewanie płaszczyznowe (podłogowe, ścienne) albo nowoczesne grzejniki zaprojektowane tak, by znaczną część energii oddawać przez promieniowanie. Tego typu rozwiązania ogrzewają bezpośrednio powierzchnie i przedmioty w pomieszczeniu, a dopiero od nich nagrzewa się powietrze. Ruch powietrza jest wtedy spokojniejszy, a unoszenie kurzu wyraźnie mniejsze, co ma ogromne znaczenie dla alergików i osób z chorobami dróg oddechowych.

Dobór systemu ogrzewania warto więc powiązać z wymaganiami domowników. W miejscach, gdzie przebywają dzieci, seniorzy czy osoby wrażliwe na alergeny, ogrzewanie o dużym udziale promieniowania i łagodnej konwekcji, w połączeniu ze sprawną wentylacją, pomaga utrzymać powietrze w lepszej kondycji. Czy nie o to właśnie chodzi, gdy myśli się o zdrowym domu?